انسان از بدو خلقت تا امروز موجودی ذاتاً کنجکاو و جستوجو گر بوده و به کشف ناشناختههای بسیاری اقدام کرده است. سفر دریایی مهمترین شیوهای است که میتواند به کشف واقعیتها و ناشناختههای بیشتر بیانجامد و به همین دلیل است که برای همگان از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و ضروری تلقی میشود. «هانس ماکتوس انزن برگر» جامعهشناس آلمانی عقیده دارد: «اکثر افرادی که خیلی مسافرت میکنند کسانی هستند که دلیل کمی برای فرار از زندگی واقعی دارند. علت مخالفت جامعه شناسان با این تئوری این است که فرار از واقعیت زندگی، مثبت بودن سفر کردن را از بین میبرد و به آن جنبه منفی میدهد.»
خارج از هر تئوری و عقیدهای، سفر کردن برای هر انسانی یک معنی به خصوصی دارد. اما برای خیلی از ما سفرکردن زیبا، خاطرانگیز، هیجانآور و گاهی متفاوت و پرمخاطره است. نوع و کیفیت سفر علاوه بر مسائل عنوان شده در حوزه روانشناسی به ابزار و وسایل نیز وابستگی کاملی دارد چه بسا اگر اینها نباشند اصلا سفر انجام نمیشود یا اگر خوشبینانهتر به ماجرا نگاهکنیم با سختیها و دشواریهای فراوانی همراه است.
در اساطیر گذشته سفر کردن حتی به نزدیکترین نقاط با خطرات و سختیهای فراوانی همراه بود. این روزها تکنولوژی به کمک انسانها آمده تا فاصلهها بیش از گذشته کوتاه شوند و سرعت جابهجاییها بالا برود. قطار و پس از آن اتومبیل به نظر وسایل خوشسفری میآیند اما هواپیما سریعتر از همه آنها ما را به مقصد میرساند فقط یک مشکلی وجود دارد!
با پیشرفتهای زیادی که در صنعت هوانوردی رخ داده است هنوز آدمهایی پیدا میشوند که دل نشستن بر روی بالهای ساختهی دست بشر را ندارند. سفرهای دریایی خاصتری، مهیجتر، آرامبخشترین و البته گرانتر گزینه مسافرت به شمار میرود و بیش از همه وسایلی که در اینجا گفته شد جذابیت دارد. البته مسافرت کردن از راههای آبی قدیمیترین شیوه انسان برای دسترسی به نقاط دوردست بوده و با گذشت قرنها همچنان باقی مانده است.
ایرانیان نخستین دریانوردان تاریخ
کشور ما در شمال بالغ بر یک هزار کیلومتر مربع و در جنوب حدود دو هزار کیلومتر مربع ساحل دارد. در آثار فرهنگی ایران مانند شاهنامه فردوسی به فنون دریانوردی مردمان پارس اشاره شده و اسناد، مدارک سفرهای دریایی و نقشههای دریانوردی آن موجود است، با این وجود هنوز کسی از دوران آغازین دریانوردی ایران اطلاعی در دست ندارد و جزئیات آن مانند یک راز دستنخورده باقیمانده است.
برخی مورخان خلیج فارس را با دریانوردان ایرانی تعبیر میکنند و آنجا را نخستین زادگاه سفرهای دریایی در دوره انسانهای کهن میدانند و بعد از ایرانیان، یونانیان را پیشگام در این عرصه معرفی میکنند. در طول سالیان گذشته علاوه بر خلیج همیشه فارس دریای عمان نیز محل رفت و آمد انسانها بودهاست. آنها اغلب از راه آب به تجاری اشتغال داشتند. نکته جالب توجه اینکه در برخی اسناد تاریخی آورده شده است: «مصریان وقتی که برای نخستین بار دریانوردان ایرانی را میدیدند همگی ترسیدند و برخی نیز به خاک افتادند. از آن زمان تاکنون حکایت مردان دریانورد پارسی سینه به سینه نقل شد.»
همچنین در تحقیقاتی که خارجیها از صنعت دریایی ایران داشتهاند به وضوح به صنایع قایقسازی و لنجسازی اشاره کردهاند که نشاندهنده حضور پررنگ ایرانیان در دریاها است.
سند دیگری که به نام «مهر گلی چغامیش» مشهور است ثابت میکند ایرانیان از دیرباز به حرفه سفر دریایی و دریانوردی اشتغال داشته و به نوعی در دریا تردد میکردند. در مرجع دیگری «پرفسور هادی حسن» درباره کشتیهای غولپیکر ایرانی مینویسد: «کشتیهای ایرانی در سال ۷۲۷ میلادی مستقیما به کانتون سفر میکردند و هنگام ورود به کانتون کالای خود را تحویل نمایندگان حکومت چین میدادند. کشتیهایی که به این داد و ستد اشتغال داشتند و به کانتون رفت و آمد میکردند بسیار بزرگ بودند و ارتفاع آنها از سطح آب به اندازهای بود که نردبانهایی به طول دهها متر برای بالارفتن به عرشه آنها به کار گرفته میشد.»
همچنین آوردهاند «سلیمان سیرافی» بازرگان، جهانگرد و دریانورد ایرانی در سال ۲۳۷ قمری یعنی در قرن نهم میلادی با کشتی چوبی خود از بند سیراف به قصد سیاحت و تجارت به چین سفر کرد و از راه دریای عمان وارد خلیج بنگال، شمال اقیانوس هند و بالاخره تنگه مالاگا شد. این سفر ۴۰۰ سال قبل از سفر مارکوپولو به چین اتفاق افتاد.
© نوشته: محمدجواد نعمتی