مهندس احمد دالکی پدر نجوم آماتوری ایران سالهای عمر خود را وقف ترویج علم ستاره شناسی به علاقهمندان کرده و با هزینه شخصی سفرهای متعددی به مراکز علمی و تحقیقاتی جهان در زمینه رصد و ستاره شناسی داشته است. وی هربار دستاورد سفرهای خود را در نشستهای عمومی و تخصصی تشریح میکند. مطلبی که در ادامه میخوانید درباره تب داغ سفر به مریخ است.
انسان از زمان کشف نخستین رازهای آسمان همیشه به دنبال یافتن حقایقی درباره ماورای زمین بود و از همان زمان چهارمین سیاره منظومه شمسی «مریخ» در کانون توجه منجمان و محققان قرار گرفت.
سیاره مریخ پوسته سختی دارد و از دورانهای گذشته تا امروز فرضیه حیات روی آن به قوت خود باقی مانده است. بعد از اختراع تلسکوپ و مشاهده ناهمواریها و فرسایشهای سطحی این تصور به یقین تبدیل شد که مریخ هم مانند زمین دارای دره و رودخانه است؛ به همین دلیل افراد خلاق دست بکار شدند و درباره مریخ کتابهای گوناگون تالیف کردند و فیلمهای بسیاری ساختند.
«پرسیوال لوول» نخستین فردی بود که در سال ۱۸۹۴ موفق شد با هزینه شخصیاش رصدخانه مجهزی برای کاوش سیاره مریخ بسازد و با استفاده از تلسکوپ ۲۴ اینچی خود تحقیقات گستردهای را آغاز کند. این رصدخانه هنوز در شهر آریزونا و مسیری که به تپه مریخ شهرت دارد فعال است و تلسکوپها و اشیای مختلفی در آنجا نگهداری میشود.
آغاز تحقیقات نوین فضایی
«مرکز پیشران جت» معروف به آزمایشگاه JPL در شهر پاسادینا ایالت کالیفرنیا واقع است و از یک طرف به کوه و جنگل و از طرف دیگر به شهر منتهی میشود. این مرکز که فعالیت آن از سال ۱۹۴۴ آغاز شده است بیش از ۴ هزار دانشمند و کارشناس دارد که هر یک فعالیتهای جدی فضایی را پیگیری میکنند؛ در بین آنها چند هموطن ایرانی هم سرگرم کشف رازهای فرا روی زمین هستند.
این مرکز همان جایی است که سفینههای بدون سرنشین را میسازد و در ۴۰ سال گذشته دستاوردهای ارزشمندی مانند پرتاب اولین قمر مصنوعی به فضا و سفائن وویجر ۱ و ۲، پایونیر و گالیله را در کارنامهاش دارد.
مشهورترین ماموریت مرکز پیشران جت ساخت، پرتاب و هدایت خودروی بدون سرنشین «کنجکاوی» است که مهر سال۹۱ بر روی مریخ فرود آمد. این خودرو در مدت ۳۶ هفته و پشت سرگذاشتن ۲۴۸ میلیون کیلومتر توانست خود را به سیاره مریخ برساند. کنجکاوی بعد از سه کاوشگر «سوژورنر»، «روح» و «فرصت» که بین سالهای ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۰ به مریخ فرستاده شدهاند، چهارمین ربات فوق هوشمند فضایی محسوب میشود.
در جستوجوی رازهای حیات
کاوشگر کنجکاوی در ظاهر وسیله سادهای به نظر میرسد اما در باطن مجموعه پیچیدهای از دوربینها و آشکارسازها را حمل میکند. هدایت و کنترل کنجکاوی در مرکز پیشران جت و با حضور ۲۰۰ متخصص در چهار نوبت کاری انجام و تمام اطلاعات به دقت بررسی و تجزیه و تحلیل میشوند.
این وسیله پس از ۱۲ مرحله، در مجموع به مدت ۴۰۰ ثانیه توانست روی مریخ فرود آمده و کار خود را آغاز کند. در هفته نخست، این سفینه ۴/۵ متر حرکت کرد، سپس ۱۲۰ درجه چرخید و ۲/۵ متر به عقب رفت. در این مدت بازوی قرارگیری دوربینها و دستگاههای هوشمند آن فعال شدند و کار نمونه برداری و بررسی خاک و سنگ مریخ را آغاز کردند. اطلاعات به دست آمده از این ماشین در مدت ۱۴ دقیقه به زمین مخابره شد.
خودروی کنجکاوی تصاویر مختلفی را به زمین مخابره کرده است. همچنین موفق شد دمای هوا و خاک مریخ را اندازهگیری کند. براساس یافتههای به دست آمده از این کاوشگر، سیاره مریخ در روز با دمای میانگین «منفی ۲» تا «منفی ۷۵» درجه سانتیگراد روبهرو است و محدوده دمای خاک آن به «منفی ۳» تا «منفی ۹۳» درجه سانتیگراد میرسد.
تحقیقات گسترده علمی برای تحقق رویای دیرین انسان تا سال ۲۰۳۰ میلادی ادامه دارد و بعد از آن احتمالاً نخستین ماموریت سرنشیندار بشر برای اعزام اولین انسان به سیاره مریخ آغاز میشود.
برای سفر رفت و برگشت به مریخ باید ۱۶ ماه وقت بگذارید و حداقل ۸ ماه روی این سیاره بمانید. در مجموع سفر به مریخ به ۲ سال زمان و ۴۰۰ میلیارد دلار پول احتیاج دارد.
تب داغ سفر به مریخ هر روز بیشتر میشود و حدود ۲۰ هزار نفر در سراسر جهان برای این سفر که شاید بازگشتی نداشته باشد، ثبت نام کردهاند.
روایتی از قله رصدخانههای جهان
هاوایی از چند جزیره آتشفشانی تشکیل شده است؛ خط حاشیه جزیره منطقهای ساحلی با ارتفاع کم است، سایر نقاط ارتفاعی بین۲۵۲۰متر تا ۴۲۰۵ متر از سطح دریا دارند. در بالای این ارتفاعات از ۲۳۵ سال قبل تجهیزات ستاره شناسی نصب شد و اکنون ۱۳ رصدخانه بسیار پیشرفته جهان در آنجا ایجاد شده است.
دسترسی به این رصدخانهها تابع شرایط خاصی است و فقط با آموزش قبلی و استفاده از خودروهای چندمنظوره محقق میشود. جدیدترین تلسکوپ نصب شده در این قله، سوبارو نام دارد که با سرمایهگذاری مشترک ژاپن و آمریکا ساخته شده و قطر آینه تلسکوپ حدود ۸/۲ متر است؛ متخصصان برای ساخت این آینه ۷ سال تلاش کردند.
© نوشته: محمدجواد نعمتی
© عکس: آرشیو مهندس احمد دالکی